ТҮРКІСТАН: ТАУАРЛАРДАҒЫ БАҒА ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ БАСТЫ НАЗАРДА

Түркістанда өткен  жылғы көрсеткіш бойынша 19 түрлі тауардың бағалары тұрақтанды. Бүгінде Түркістан қаласындағы мобильдік топтар әлеуметтік маңызды тауарлар бойынша нақты жұмыстар жүргізуде. Әлеуметтік маңызы бар тауарлар бағасын негізсіз өсірмеу бойынша тиісті шалалар атқарылуда. Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде облыста жасанды азық-түлік тапшылығы байқалмайды. «Соңғы статистикалық мәліметке сәйкес, Түркістан қаласының баға индексі 0,6%-ға төмендеді. Түркістан қаласы бойынша әлеуметтік маңызды тауарлардың 19 түрінен кемінде 1-1,5 айға қор жасақталған. Сондай-ақ, Түркістан облысында тауар айналымы жарты млрд доллардан асқан. Осы орайда елге Әзербайжан мен Грузия елдерінен тасымалданып жатқан көліктерді рәсімдеу тәртібін түсіндірілді. Мәселен жыл басынан бері Грузиядан 179, Әзербайжаннан 3200 көлік тасымалданған.

Сонымен қатар әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасының негізсіз өсуінің алдын алу мақсатында ірі сауда орындары мен дүкендер және әмбебап базарлармен облыс көлемінде 1 098 меморандум түзілген.

Сондай-ақ, Түркістаннан шыққан тауарлар қайда жіберіледі: Ресей (56,4%), Өзбекстан (21,7%), Қытай (10,3%), Түркия (3,3%) және Латвия (1,8%). Түркістан экспорты $100 мыңнан асатын елдер саны – 24. Импорт: $504 млн (облыстың тауар айналымындағы 40%) – 2020 жылға қарағанда 12,4% — ға төмен ($575,4 млн). Тауарлар импорты бойынша ҚР өңірлері арасында 15-ші орында (Маңғыстау, Жамбыл және Қызылорда облыстарынан төмен). Импорт құрылымы: 34,2% — шикізат, 35,6% — жартылай дайын өнімдер, 30,3% — дайын тауарлар. Импортталатын тауарлар: жемістер (15,7%), көкөністер (14,4%), машиналар мен жабдықтар (9,3%), ағаштан жасалған бұйымдар (6,5%), пластмасса бұйымдары (5,8%). Импорты $100 мыңнан асатын тауарлар саны-529. Импорт қайдан келеді: Өзбекстан (34,9%), Ресей (24,4%), Түркия (12,3%), Қытай (8,5%) және Тәжікстан (3,9%). Облыс $100 мыңнан астам тауар сатып алатын серіктес елдердің саны-41.

Еліміздің сыртқы сауда айналымына тоқталсақ, Қазақстанның сыртқы сауда айналымы былтыр рекордтық көрсеткішке жетіп, 134,4 млрд АҚШ долларын құраған. Сауда профициті 34,3 млрд доллар деңгейінде қалыптасқан. Дегенмен, рекордтық тауар айналымына қарамастан, экспорт көлемі төмен, яғни 84,4 млрд долларды құраған. Бұл 2012 жылғы абсолюттік көрсеткіштерден 2,4%-ға аз. Бұл ретте экспорт 60,3 млрд долларға, импорт 41,1 млрд долларға дейін өскен. Жоғарыда атап өткеніміздей, 2022 жылы тауар айналымы максималды деңгейге дейін артты.

Ең көп экспортталған тауарлар түріне мұнай мен металл өнімдері жатады. Алдыңғы жылы мұнай сатудан түскен табыс 51%-ға артып, 46,9 млрд доллар болған (экспорттағы үлесі – 56%). Мыс сату көрсеткіші – 15 %-ға (3,7 млрд доллар), ферроқорытпа – 51%-ға (3,4 млрд доллар), уран – 95 %-ға (3,4 млрд доллар), мыс рудасы 51%-ға (2,4 млрд доллар) өскен. Бұдан бөлек сатылым бойынша бидай (+37%), мұнай өнімдері (+73%), мырыш (+43 %), күкірт (+91%), көмір (2,4 есе) жоғары көрсеткіш көрсеткен.

Өткен жылы алыс шетелдерге экспорт 45%-ға, яғни 69,1 млрд-қа дейін, ЕАЭО елдеріне — 24%-ға, яғни 9,7 млрд-қа дейін, ал ТМД елдеріне (ЕАЭО-ны қоспағанда) — 19%-ға, яғни 5,5 млрд-қа дейін артқан. Нақтырақ айтқанда, экспорт көлемі Италияға — 56%-ға, Қытайға — 35%-ға, Ресейге — 25%-ға, Нидерландыға — 25%-ға, Түркияға — 60%-ға дейін яғни 4,8 млрд-қа дейін ұлғайған.

Сонымен бірге өткен жылы Қазақстан ең көп тауарлар мен қызметтерді Ресейден (17,3 млрд доллар), Қытайдан (10,9 млрд доллар), Германиядан (2,2 доллар), АҚШ-тан (1,9 млрд доллар) және Кореядан (1,6 млрд доллар) сатып алған.

Қазақстанда өндірілген өнімнің жартысынан көбі, яғни 59%-ы экспортқа шығарылған. Айта кетейік, рекорд жасаудан импорт та қалысар емес. Соңғы бір жыл ішінде өзге елдерден сатып алған тауарлардың жалпы құны 50 млрд долларға жеткен. Экономикалық зерттеулер институтының өкілі Ернар Серік сыртқы сауда айналым көрсеткішінің артуы тауар бағасының өсуімен байланысты екенін айтады.

«Менің бағалауымша, сауданың 32% + жылдық өсімі шикізат пен металдың рекордтық бағаларымен, сондай-ақ 2022 жылы жалпы әлемдік инфляцияның жоғары деңгейімен байланысты. Мәселен, біз өткен жылы ел экспортының нақты өсімі 2022 жылдың 9 айында 3 пайызды құраса, номиналды көлем 47,5 пайызға өскенін көрсететін есептеулер жүргіздік. Бұл 47,5%-дың 44,5%-ы баға факторы деген сөз», — деді Ернар Серік.

Мәселен былтырғы жылдан бастап еліміздің сыртқы сауда ағынында кезең-кезеңімен өзгерістер орын алуда. Мысалы, ел импортының құрылымында Қытай Ресейді қуып жетті, бұл ресейлік тауарлар импортының өсу қарқынының төмендеуімен де, қытайлық тауарлардың өсуімен де байланысты. 2022 жылдың 4-тоқсанында Ресейден импорт 13%-ға қысқарды, ал Қытайдан импорт осы кезеңде 54%-ға өсті», — деді сарапшы. Экономикалық зерттеулер институтының өкілі қазіргі таңда біз Түркі мемлекеттері ұйымының елдерімен көбірек сауда жасай бастағанымызды атап өтті. Олардың ішінде Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан және Әзербайжан елдері бар және олардың үлесі еліміздің тауар айналымындағы 10%-на жетіп қалғанын айтып өтті.

Ресми деректерге сүйенсек, импорттың өсуі машина жасау тауарлары импортының 11%-ға, яғни 13,2 млрд долларға дейін, көлік құралдары – 44%-ға, яғни 6,5 млрд долларға дейін, тамақ өнеркәсібі – 19%-ға, яғни 4,4 млрд долларға, химия өнеркәсібі – 27%-ға, яғни 4,1 млрд долларға дейін көбірек тасымалдануымен байланысты. Ұлттық экономика министрлігі 2022 жыл Қазақстанның сыртқы саудадағы жетістігін мұнай және металл бағасының жоғары болуымен байланыстырады.

Ал өңірлік тұрғыда алсақ, сыртқы сауданың 25%-ы – Атырау облысына ($33,8 млрд), 21%-ы – Алматы қаласы ($27,6 млрд), 11%-ы – Астана қаласына ($14,6 млрд) тиесілі. Ал Ұлытау (Қазақстанның тауар айналымының 0,2%-ы), Жетісу (0,3%) және Жамбыл (0,6%) облыстарында сауда белсенділігі төмен.

Ел экономикасының қазіргі қарқыны қалай? Яғни Ұлттық экономика министрі Әлібек Қуантыровтың айтуынша, есептік кезеңде Қазақстан экономикасының өсу қарқыны 4,3%-ды құраған. Оның ішінде, нақты сектор 2,7%-ға, қызмет көрсету саласы 5%-ға өскен.

«Барлық негізгі салаларда, атап айтсақ құрылыс, ақпарат және байланыс бойынша оң динамика байқалады, сондай-ақ сауда саласы да ең үлкен өсімді көрсетті. Негізгі капиталға инвестициялар ағыны 19,2%-ды құрайды. Биылғы сыртқы сауда айналымы 15,7%-ға өсіп, 10,3 млрд АҚШ долларына жетті. Экспорт 0,4%-ға ұлғайып, 6,1 млрд долларды құрады. Оның ішінде өңделген тауарлар экспорты – 21,5%-ға өсіп, яғни 2,1 млрд долларға жетті, тауарлар импорты 4,2 млрд долларды құрады», — деді министр.

Қазіргі таңда еліміздің шикізат секторы да даму үстінде. Мәселен, тау-кен өнеркәсібіндегі өндіріс көлемі 0,5%-ға артты. Сала бойынша көмір өндіруді қоспағанда, барлық сала бойынша өсім байқалған. Атап айтқанда, металл кендерін өндіру – 2,1%-ға, газ өндіру – 1,1%-ға, мұнай өндіру – 0,1%-ға, сондай-ақ өзге де пайдалы қазбаларды өндіру – 12,9%-ға өскен. Сонымен бірге тау-кен өнеркәсібінде қызмет көрсету – 6,5%-ға артқан.

Сыртқы тауар айналымына қатысты биыл Түркістан облысында ерте пісетін қырыққабат сәуір айынан бастап жиналады. Қазіргі уақытта 68,7 мың тонна жиналса, шілде айының соңына дейін 125 мың тонна жиналады деп күтілуде. Ербол Тасжүрековтің айтуынша, Түркістан облысынан келетін ерте пісетін қырыққабат есебінен ішкі нарықтың қажеттілігін қамтамасыз етуге болады.

Осы тұста Премьер-министрдің орынбасары – сауда және интеграция министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен апта сайынғы кеңесте ел өңірлерінде бір аптадағы баға ахуалы мен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының қолжетімділігі талқыланды. Өткен аптада әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасы 0,2%-ға өсті. Көкөністер – қырыққабат, пияз, сәбіз, картоп бағасының төмен маусымдық өсуі жалғасып отыр. Күріш пен сиыр етінің өсімі байқалды. Нан, тауық еті, май, сүт, айран, тұз, сүзбе бағасы тұрақты. Сонымен қатар қарақұмық бағасының төмендеуі үш ай қатарынан жалғасып отыр. Апта ішінде жұмыртқа, ұн, қант және түтік кеспе бағасы арзандады.

Күріш бағасының үздіксіз өсуіне қатысты жағдай бөлек талданды. Бір апта ішінде ел бойынша орташа өсім 0,7%-ды құрады, өңірлер бойынша ең үлкен көрсеткіш Ұлытау, Қарағанды, Алматы және Түркістан облыстарында тіркелді. Қызылорда облысы әкімдігінің мәліметінше, бүгінде 380 теңге бағасымен 6 мың тонна өнім қоры дайындалған. Қызылорда өңірінің өндірушілерінен 7 облыс 1 021 тонна күріш сатып алды. Вице-премьер Сауда министрлігіне Ауыл шаруашылығы министрлігімен бірлесе отырып, жақын арада елдегі күріш өсірушілермен жиын өткізіп, бағаның көтерілу себептері мен бизнестің өзекті мәселелерін анықтауды тапсырды.

Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ербол Тасжүреков өткен жылдың маусымаралық кезеңдеріндегі астық қорының қолжетімділігі мен ерте егін жинау нәтижелері туралы баяндады. Келтірілген мәліметтерге сәйкес, республикадағы картоп қоры 107,6 мың тоннаны құраса, халықтың сұранысы мамыр айының соңына қарай 40,7 мың тонна, маусым айының соңына қарай 101,7 мың тоннаны құрап отыр. Осылайша, мамыр-маусым айларындағы республика бойынша бұл көкөністің жалпы балансы қамтамасыз етіліп, картоп қоры қажетті деңгейден төмен өңірлер басқа өңірлерден жеткізілімге келісулері қажет. Мамыр айында оңтүстік облыстардан 1,3 мың тоннаға (Жамбыл облысы, Жетісу облысы, Шымкент қаласы), маусым айында 5,6 мың тоннаға (Жетісу облысы, Ақтөбе облысы, Жамбыл облысы және Шымкент қаласы) ерте пісетін көкөністерді жеткізуге келісімшарттар бар. Жалпы көлемі 12,4 мың тонна импорттық картоп жеткізуге (БҚО, ШҚО, Ақтөбе облысы, Алматы және Астана қалалары) арналған шарттар бар.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Вы не можете скопировать содержимое этой страницы