Қазақ халқы ежелден отбасы мен рухани құндылықты егіз ұғым санаған. «Отан – отбасынан басталады» деген тәмсілдің төркіні де осында жатыр. Түркістан – рухани астана атанып қана қоймай, отбасы құндылықтары мен ұрпақ тәрбиесінің темірқазығы болып отырған қасиетті өлке.
Түркістан өңірінде отбасылық тәрбие – тек ата-ана міндеті емес, ауыл ақсақалы мен әженің, көрші-қолаң мен ағайынның ортақ жауапкершілігі. «Баланы жетіге келгенше патшаңдай күт, он төртке дейін құлыңдай жұмса, он бестен асқанда досыңдай сырлас» деген тәрбие үлгісі әлі күнге дейін өзектілігін жойған жоқ.
Рухани құндылықтардың негізі – ұлттық дәстүрде жатыр. Түркістанда той-томалақ, шілдехана, тұсаукесер, сүндет той, құдалық секілді ғұрыптар ұрпаққа ата жолын ұғындырып, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету дәстүрін жалғап келеді. Мұндай жиындарда бала үлкендердің батасын алып, дәстүрдің құдіретін сезінеді.
Мешіттер мен медреселер, рухани орталықтар да отбасылық тәрбиеде маңызды рөл атқарып отыр. Түркістандағы мешіттерде жастарға арналған насихат сабақтары, ата-аналарға арналған уағыз-кеңестер жиі ұйымдастырылады. Бұл – имандылық пен тәрбие сабақтастығын сақтаудың бір жолы.
Мектептерде де рухани құндылыққа негізделген сабақтар өткізіледі. «Өлкетану», «Дәстүр және ғұрып» курстары арқылы оқушылар туған жердің тарихын, салт-санасын тереңірек біледі. Мұғалімдер оқушыға рухани тәрбие беру ісін тек сабақпен шектемейді. Мектептерде ата-аналар жиналысы кезінде ұлттық тәрбие, отбасындағы әке мен ана рөлі, әдеп тақырыптары талқыланады.
Отбасындағы рухани құндылықты сақтауда ата-әженің орны бөлек. Түркістан ауылдарында көп баланың ата-әжесінің қолында өсуі – ұрпақ сабақтастығының айғағы. Атасы немересіне батырлар жырын оқып береді, әжесі ертегі айтып, ырым-тыйымды түсіндіреді. Осындай өнегені көрген бала жаны таза, ойы тұнық болып өседі.
Қазақта «Тәрбие – тал бесіктен» деген сөз бар. Түркістанда «Тал бесік» ұғымы әлі де қасиетті саналады. Сәбиді бесікке бөлеу дәстүрі сақталып, аналар жас келіндерге баланы қалай дұрыс ұйықтату, күтім жасау жолдарын үйретеді. Бұл – ұлттық салттың ғана емес, ұрпақ денсаулығы мен тәрбие дәстүрінің бір бөлігі.
Қоғамда рухани құндылық әлсіресе, отбасылық тәрбие де әлсірейді. Түркістанда бұл үрдіске жол бермеу үшін мәдени орталықтар, кітапханалар, клубтар жастардың санасын пайдалы іспен толтыруға күш салады. Театрлар мен әдеби кештер, дәстүрлі айтыстар рухани дүниені байытып, жастардың ойын тереңдетеді.
Қазіргі кезде көп ата-ана баланы гаджетке телміртпеудің жолын іздейді. Түркістандағы ата-аналар дәстүрлі ойындарға, ауыл шаруашылығына, мал бағуға балаларды ерте араластырады. Бұл – баланы табиғатпен үндестіріп, еңбекке баулудың жолы.
Түркістанда «Әкелер кеңесі», «Аналар кеңесі» сияқты ұйымдар да отбасылық тәрбиені қолдауда үлкен іс тындыруда. Әкелер мектептерде ұл балалармен ашық әңгіме өткізіп, жауапкершілік пен тәртіп туралы айтып береді. Аналар қыздарға инабаттылық, ұқыптылық, болашақ ана болудың жауапкершілігін түсіндіреді.
Рухани құндылық пен отбасы – егіз ұғым. Түркістандағы тәжірибе осыны дәлелдеп отыр. Ұрпақ сабақтастығын жалғайтын да, қоғамның тыныштығын сақтайтын да осы екі тірек. Отбасы мықты болса – ұрпақ саналы, ұрпақ саналы болса – елдің іргесі берік.
Сондықтан Түркістанда рухани құндылық пен отбасылық тәрбие қатар өріліп, ұрпаққа аманат болып берілуде. Бұл үрдіс жалғаса берсе, облыстың болашағы да кемел болмақ.