Қабылданған жарлықта Қасым-Жомарт Тоқаев барлық деңгейдегі әкімдердің жыл бойы халықпен кездесулер өткізуін, олардың барысында халықты толғандыратын әлеуметтік мәселелерге баса назар аудара отырып, Қазақстанды жаңғыртудың жаңа бағдарының негізгі бағыттары туралы хабардар етуін және проблемалық мәселелерді шешудің жолдары мен мерзімдерін түсіндіруін міндеттеді. Сондай-ақ, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың әкімдері жыл сайын 15 қаңтарға дейін мынадай міндеттерді орындауы тиіс және жарты жылда бір рет облыс әкімінің әр ауданда және облыстық маңызы бар әр қалада кемінде бір көшпелі кездесуін, республикалық маңызы бар қала, астана әкімінің қаланың әр ауданында тоқсан сайын кемінде бір көшпелі кездесуін тапсырды. Сонымен қатар, аудан әкімінің әр ауылда, кентте, ауылдық округте, аудандық маңызы бар қалада тоқсан сайын кемінде бір көшпелі кездесуін, облыстық және аудандық маңызы бар қала, ауылдық округ әкімінің қаланың, ауылдық округтің құрамына кіретін әр ауданда (шағын ауданда), ауылда, кентте тоқсан сайын кемінде бір көшпелі кездесуін тапсырған болатын.
Одан бөлек, ауыл, кент, қаладағы аудан әкімінің тоқсан сайын кемінде бір кездесуін өткізу көзделген әкімдердің халықпен кездесулерінің икемді жылдық күнтізбесін әзірлеп, оны мәслихатпен келісу бойынша бекітіп отыруы керек екендігін мәлімдеді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылдың қараша айында «Ауылдық аумақтарды дамыту» жөнінде тұжырымдама әзірлеу туралы Жарлыққа қол қойған еді. Президенттің осы тапсырмасын орындаған Үкімет күні кеше Ауылдық аумақтарды дамытудың 2023-2027 жылдарға арналған тұжырымдамасын әзірлеп, бекітті. Премьер-министр Әлихан Смайылов тиісті қаулыға қол қойды.
Ел Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бірінші кезекте бекітілген тұжырымдама бойынша ауылдық аумақтардың географиялық ерекшеліктері мен артықшылықтарын ескере отырып, олардың әлеуметтік-экономикалық әлеуетін аша түсуге бағытталған. Сондай-ақ тұжырымдама аясында ауыл тұрғындарының табысы мен тұрмыс сапасын арттыру бойынша түрлі шаралар қарастырылған. Айта кетейік, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өткен жылғы қараша айында Президент лауазымына кіріскеннен кейін осы тұжырымдаманы әзірлеу туралы Жарлыққа қол қойған сәттен бастап негізі қаланған құжат бойынша көптеген жұмыс атқарылды.
Ауыл мен ауыл шаруашылығына қатысы бар мемлекеттік органдар және осы салаға қатысты зерттеу институттары, сондай-ақ ауыл шаруашылығында қызмет ететін мамандардың бәрінің ой-пікірі ескеріліп, екшеліп, ұтымды ұсыныстардың барлығы тұжырымдамадан орын тапты. Енді бұйыртса, ауыл инфрақұрылымдары дамып, ауыл шаруашылығындағы және ондағы кәсіпкерлердің ісі оңалары анық. Себебі ауылдағы нашар инфрақұрылымдар көптеген кәсіпкердің қанат жайып, бизнесін кеңейтуіне қолбайлау болып келгені кәдік. Аталған құжатта «Ауыл – ел бесігі» жобасы аясында республика бойынша ауыл тұрғындарының 90 пайызы өмір сүріп жатқан даму әлеуеті жоғары 3,5 мың ауылдық елді мекенді (АЕМ) кешенді жаңғыртуға баса назар аударылған. Енді мұндай елді мекендер адамдардың еңбек етіп, өмір сүруіне қолайлы жағдайлар жасау есебінен экономикалық өсудің жаңа нүктелеріне айналады.
Осындай нақты әрі айқын құжатты ауыл адамдарының күткеніне көп болғаны рас. Өйткені жылдан-жылға ауыл экономикасы кері кетіп, ауыл тұрғындарының тұрмысы төмендеп, елді мекендер тозып бара жатқаны жасырын емес. Мұны ескерген Үкімет ауылдағы барлық жағдайға жіті назар аударған сияқты. Себебі құжаттағы негізгі мақсаттардың бірі ретінде ауылдық елді мекендердегі әлеуметтік, инженерлік және көлік инфрақұрылымын дамыту деп анық көрсетілген. Атап айтқанда, жаңа мектептер мен медициналық нысандар салынып, сумен және электрмен үздіксіз жабдықталады, кең жолақты интернет және ғарыштық байланысы тартылады, ауыл жолдарының сапасы жақсарып, кітапхана, клуб, музей және кинотеатр, спорт ғимараттары сияқты мәдени нысандар салынады, халыққа қызмет көрсету орталықтары ашылады. Құжаттан нақты орын алған осы игіліктер жүзеге асса, ауыл халқы елді мекендерден қоныс аудармай, дала тіршілігін түлетіп, тұрақтап қаларына дау жоқ. Себебі алдымызда «Алтын-күміс тас екен, арпа-бидай ас екен» деген заман туып келе жатқанын бәрі көріп, біліп отыр. Сондықтан ұланғайыр жері бар, ауыл шаруашылығына қолайлы біздің ел азық-түлік өндіру бойынша әлемдік нарықта өзінің лайықты орнын алатын кез келіп жетті. Ол мақсатты жүзеге асырудың нық тұғыры осы Ауылдық аумақтарды дамыту тұжырымдамасы болмақ.
Тұжырымдамада тұрғын үй құрылысын жандандыру үшін жаңа жер учаскелеріне инженерлік коммуникацияларды жүргізу жұмыстары жалғасатыны нақты көрініс тапқан. Бұл ретте ауылдық елді мекендерде өз қызметкерлеріне үй салып берген жұмыс берушілердің шығындары жалпы алаңы 100 шаршы метрден аспайтын үй құнының 50 пайыз мөлшерінде субсидияланады. Бұл жағымды жағдай ауыл шаруашылығындағы жұмыс берушілердің қызметкерлері мен еңбекшілеріне үй салып беруге деген ықыласын барынша ынталандыратыны айтпаса да түсінікті болар.
Құжатта ауыл тұрғындарының қауіпсіз өмір кешуі де назардан тыс қалмаған. Сондықтан ауылдық жерлердегі қоғамдық қауіпсіздікті күшейту үшін заманауи учаскелік полиция пункттерін салу көзделіп отыр. Ал аудан орталықтарында бейнебақылау жүйесін енгізу, ауылдарда жаяу жүргіншілер жолдары мен мал айдау аймақтарын белгілеу, шомылуға рұқсат етілген және жабдықталған орындар құру бойынша көптеген жұмыс жүргізіледі.
Арнайы айтарлығы, шекаралас ауылдық елді мекендерді дамытуға ерекше назар аударылады. Атап айтқанда, инфрақұрылымды жаңарту мен негізгі қызметтерді қамтамасыз етудің нәтижесінде халықтың елді мекендерден көшуін азайту, адамдардың өмір сүруіне қолайлы жағдай жасау және жалпы шекара маңындағы аудандардың экономикалық дамуына жаңа серпін беру жоспарланып отыр. Бұған қоса еңбек тапшылығы бар өңірлердің шекаралас ауылдық округтер тұрғындарының жалақысына үстемеақы қосу мүмкіндігі қаралады. Тұжырымдамада көрсетілгендей ауылда жаңа жұмыс орындары көптеп ашылып, ондағы тұрмысты ізгілендіру шаралары мықтап қолға алынса, шекаралық аудандардағы халықтың сол аумақта тұрақтап қаларына үміт зор. Өйткені ауыл шаруашылығының жұмыстарын жеңілдететін жаңа технологиялар мен соны жұмыс әдіс-тәсілдері енгізілсе және оны меңгеру үшін ауыл жастарын жаңа үрдісте оқытып дайындаса, елді мекендердің экономикасы көтерілетіні анық.
Ауыл адамдары өндірген ауылшаруашылық өнімдерін саудаға шығаруды, базарға немесе зауыт-фабрикаға жеткізуді, әйтпесе сатып, лайықты ақысын беруді мемлекет немесе үлкен корпорациялар міндетіне алса, ауыл халқы жаппай бел буып, білек түретіні күдік тудырмайды. Сондай-ақ ауылдағы кәсібін кеңейтуге капиталы жоқ шағын және орта бизнес иелерін нақты қаржылай демеу болса, көп адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік туар еді. Расын айтқанда, қазіргі күнде ауылды жерлерде шаруасын дөңгелетіп әкетуге ақшасы жетпей, «әттең тонның келтесі» деп жүрген қарапайым кәсіпкерлер өте көп.
Ауылдық аумақтарды дамытудың 2023-2027 жылдарға арналған тұжырымдамасы басқа да бірқатар іс-шараны көздейді, оның ішінде ауыл тұрғындарын жергілікті өзін өзі басқаруға тарту, жан-жақты мемлекеттік қолдау көрсету, туризмді дамыту, экспортты ынталандыру, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және т.б. бар. Туризм демекші, ауылдағы бұл бағытты дамыту үшін үлкен ақпараттық қолдау да қажет. Сонымен қатар ел ішіндегі ғана емес, шетел туристерін де ауылға келтіру үшін тағы бірқатар біліктілікті арттыру жұмыстарын жүзеге асыру керек болар. Негізі осы айтылғандардың бәрі туралы толығырақ білу үшін міндетті түрде әр ауыл адамы тұжырымдаманың өзінен оқып білуіне болады.
Осынау ел ырыздығын арттыру үшін арнайы дайындалған тұжырымдама Мемлекет басшысының өз бақылауында болса құба-құп. Өйткені бұған дейін ауыл шаруашылығын көтеріп, дамытуға арналаған қаншама бағдарлама құрдымға кеткеніне ел-жұрт куә. Енді бұйыртса, осы тұжырымдаманы іске асыру нәтижесінде табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен аз ауыл халқының үлесі 5,8 пайызға дейін, ал ауылдық жерлерде жұмыссыздық деңгейі 4,2 пайызға дейін төмендейді деп күтілуде. Сонымен қатар ауылдық елді мекендер сумен 100 пайыз, интернетпен 97 пайыз қамтылады. Сондай-ақ нормативтік жағдайы жақсы жергілікті жолдардың үлесі 95 пайызға жеткізілмек. Ауылдық жерлерде 655 денсаулық сақтау нысаны, 183 мектеп және 100 спорт ғимараты пайдалануға беріледі. 650 мәдениет нысаны салынып, жөндеуден өткізіледі.