— «Балмұздақ» ЖШС-ның – «Балмұздақ, какао, шоколад, кондитерлік өнімдер, тамақ өнімдері, жартылай фабрикат өнімдерін сақтауға қойма салу жобасы (Оранғай елді мекені). Инвестициялық құны 2 млрд. 562 млн. теңге, 100 жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке қосымша 36,8 млн. теңге салықтар түседі деп жоспарлануда;
— «Ныш Ер» ЖШС-ның — Демалыс аймағы және қонақ үй салу жобасы (Оранғай елді мекені). Инвестициялық құны 2 млрд. 200 млн. теңге, 40 жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке қосымша 21,3 млн. теңге салықтар түседі деп жоспарлануда;
— «Яссы Agro.kz» ЖШС-ның — Шаға ауылдық округінен жаңбырлатып суару арқылы картоп, сәбіз өсіру жобасы. Инвестициялық құны 578 млн. теңге, 30 жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке қосымша 3,7 млн. теңге салықтар түседі деп жоспарлануда;
— «Иманқұл ата» Ш/Қ-ның — Балық шаруашылығын дамыту жобасы (Үшқайық ауыл округі). Инвестициялық құны 600 млн. теңге, 12 жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке қосымша 1,8 млн. теңге салықтар түседі деп жоспарлануда;
— «Sauran Plast» ЖК-ның — Қатты тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу кешені жобасы (Шорнақ елді мекені). Инвестициялық құны 675 млн. теңге, 60 жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке қосымша 8,6 млн. теңге салықтар түседі деп жоспарлануда;
— «AgroFoodTrade» ЖШС-ның — Мақта майын өндіру цехы жобасы (Ескі Иқан елді мекені). Инвестициялық құны 500 млн. теңге, 10 жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке қосымша 8,6 млн. теңге салықтар түседі деп жоспарлануда;
Өткен жылдың қорытындысы бойынша бюджет кірісінің жоспары 1 млрд. 316,5 млн. теңге болса, нақты 1 млрд. 636,1 млн. теңге түсіп, жоспар 124,3%-ға орындалды. Ал бюджеттің шығыс бөлігі жоспарындағы 7 млрд. 598,1 млн. теңгенің 99,9%-ы игерілді, объективті себептермен 5,3 млн. теңгесі игерілмеді.
2023 жылға аудан бюджетінің жалпы көлемі 9 млрд. 135,2 млн. теңге құрады, оның ішінде жергілікті кірістер жоспары 2 млрд. 133,5 млн.теңге көлемінде бекітілді. жергілікті кірістер жоспары 817,0 млн теңгеге артқан. Жергілікті бюджетке түскен салықтар мен басқа төлемдер 2023 жылдың 3 айының қорытындысымен 583,5 млн. теңгені құрап, жоспар 145,0%-ға немесе 181,0 млн. теңгеге артығымен орындалды. Бюджеттің шығыстар бөлігінде есепті кезеңге (3 айға) жоспарланған 1 млрд. 511,4 млн. теңге 99,9 пайызға игерілді.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер көлемі 392 100 гектар, оның ішінде:
— суармалы – 44 441 га;
— жайылым – 344 402 га;
— шабындық – 3 257 га.
Мал басының саны (мың бас):
— ірі қара – 102,3;
— қой – 488,9;
— ешкі – 43,4;
— жылқы – 17,9;
— түйе – 3,6;
— шошқа – 1,4;
— құстар – 166,6.
Мал шаруашылығы өнімдері:
— ет, тірі салмақта – 3 098,4 тонна;
— сүт – 9 790,5 тонна;
— жұмыртқа – 1 млн. 644,2 мың дана.
Ауыл шаруашылығы бағытындағы «АУЫЛ — АМАНАТЫ» пилоттық жобасына аудан бойынша 4 ауылдық округі енгізілді. Қарашық ауылдық округінде 3 кооператив отбасылық сүт фермасын және отбасылық мал бордақылау алаңдарын ашуды жоспарлап отыр. (Несие алуға 82 азамат өтінім беріп, оның 32-сінде кепілге қойылатын мүліктерінің құжаттары толық дайын) Оранғай ауылдық округінде 2 кооператив мал бордақылау алаңдарын ашу және жеміс-жидек, көкөніс өнімдерін өндіру, қайта өңдеу бағытын таңдаған. Несие алуға 71 азамат өтінім беріп, оның 20-сында кепілге қойылатын мүліктерінің құжаттары толық дайын. Майдантал ауылдық округінде 2 кооператив отбасылық мал бордақылау алаңдарын ашуды жоспарлауда. (Бүгінгі күнге несие алуға 45 азамат құжаттарын дайындауда)
Ескі Иқан ауылдық округінде 2 кооператив отбасылық мал бордақылау алаңдарын және отбасылық сүт фермасын ашуды жоспарлауда. (Несие алуға 76 азамат құжаттарын дайындауда)
Аудандағы құрылыс жұмыстарының көлеміне тоқталсақ, биыл 2023 жылы құрылыс жұмыстары 301,6 млн. теңгені құрады, нақты көлем индексі 146,2%. Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің алаңы 8 мың 014 шаршы метрді құрап, өсім 123,4% болды. Өткен жылдың қорытындысы бойынша құрылыс жұмыстары 4 млрд. 270,0 млн. теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 124,3%-ға артқан. Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы алаңы 30 мың 124 шаршы метрді құрап, өсім 143,6% көрсеткіші осындай болды.
Сауран ауданындағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту мақсатында Бүгінгі таңға ауданымызда шағын және орта кәсіпкерліктің саны 6 062-ге жетті. Оның ішінде жұмыс істеп тұрғандар саны 6 010 немесе 99,1 пайызы. Ал өткен жылдың қорытындысымен өткізілген тауар көлемі 1 млрд. 179,7 млн. теңгені құрады, өсім 101,2%. (2021 жылы 444,7 млн. теңге). Тіркелген шағын және орта бизнес субъектілерінің саны 5 313 бірлік, белсенді субъектілерінің саны 5 258 бірлік немесе 99,0% (2021 жылы тіркелген субъектілерінің саны 4 121 бірлік іс-әрекеттегі субъектілерінің саны 4 059 бірлік, 98,5%).
Осы орайда кәсіпкерлікті дамыту ауданда қарқын алды. Саурандық диқан Мұрат Сұлтанбаевтың жылыжай шаруашылығымен айналысып келе жатқанына он жылдан астам уақыт болған. Екі соттық жерден бастау алған жылыжай көлемі бүгінде 0,5 га ұлғайған. 7,5 соттық жерден он күннің ішінде 600 кг қияр жиналған. Шаруа бұл межені 50 тоннаға жеткізуді көздеп отыр. Қиярдан басқа жылыжайға тәтті болгар бұрышы мен қырықабат егілген. Мұрат Сұлтанбаевтың айтуынша былтыр 15 соттық жылыжайдан 12 тонна болгар бұрышы жиналған. Биыл бұл өнім есе есеге артады деп күтілуде.
Саурандық шаруаның сөзінше,
Былтырғы жылы 810 отбасының 4 мың 904 адамына 316,4 млн. теңге атаулы әлеуметтік көмек тағайындалды. Әлеуметтік көмек алушылар ішінде еңбекке жарамды 1 мың 462 адамы жұмыспен қамту шараларына тартылды. «Қамқорлық» бағдарламасы аясында әлеуметтік қолдау шараларымен 38 отбасына 4,3 млн. теңгеге материалдық-қаржылай көмектер көрсетілді. Оның ішінде: 8 адам тұрақты, 8 адам қоғамдық жұмыстарға орналастырылды. Ал биыл 502 отбасының 3 126 адамына 96,6 млн. теңге атаулы әлеуметтік көмек тағайындалды. «Қамқорлық» бағдарламасы аясында жыл басынан 32 отбасына материалдық көмектер көрсетілді. Оның ішінде 1 адам тұрақты, 1 адам қоғамдық жұмыстарға орналастырылды.
Өткен жылы аудандағы зейнеткерлердің денсаулығын сауықтыру мақсатында 338 жолдама берілген болса, 2023 жылға 485 азаматты санаторлық-курорттық жолдамамен қамту жоспарланған. 3 айдың қорытындысымен 87 зейнеткерге жолдама берілді. Сонымен қатар, зейнеткерлер және мүмкіндігі шектеулі азаматтардың жағдайын жақсарту мақсатында әлеуметтік қызметтер көрсету орталығы құрылды. Орталықта 7 бағыт бойынша қызметтер ұйымдастырылды, күнделікті 50-60 адамға әлеуметтік қызмет қөрсетілуде.
Алайда 2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі Ұлттық жоба аясында, 2023 жылы Сауран ауданы бойынша 5 990 азаматты жұмыспен қамту жоспарланған. «Ұлттық жоба» аясында 2023 жылдың 3 айында 3 940 азамат өтініш білдіріп, оның ішінде 2 303 азамат әлеуметтік шаралармен қамтылған.
Жұмыс орындарын субсидиялауды ұйымдастыру арқылы кәсіпкерлерді қолдау шаралары негізінде:
Әлеуметтік жұмыс орнына – 262 азамат;
Жастар практикасына – 85 азамат;
Қоғамдық жұмыстарға – 862 азамат;
Алғашқы жұмыс орындарына – 14 азамат;
Күміс жас жобасына бойынша – 84 азамат қамтылды.
Мемлекеттік грант – 1-ші лектің қорытындысына сәйкес 20 адамға берілді;
«Бастау бизнес» жобасы аясында 495 азамат оқытылды.
Сонымен қатар, бағдарламалар бойынша 91 мүмкіншілігі шектеулі азаматтар жұмыспен қамтылды.
Сауран ауданының коммуналдық сала бойынша атқарылып жатқан жұмыстары қарқынды. Ауыз су мәселесі бойынша 36 елді мекеннің 32 елді мекені ауыз су құбырымен қамтамасыз етілген. Алдағы уақытта Ойық елді мекенінде ауыз су құбырының құрылысына 2023 жылға 229,9 млн. теңге қаржы бөлінді. Сондай-ақ 3 шалғай орналасқан елді мекендерде кешенді блок модуль орнату қарастырылуда (мал шарушылығымен айналысады).
Атап айтқанда:
— 32 Разъезд – елді мекен тұрғындары хаттамасына сәйкес, КБМ бас тартқан;
— Қаратөбе елді мекен тұрғындарымен хаттама түзіліп, КБМ орнатуға келісім алынған;
— Езізқара елді мекені тұрғындарымен хаттама түзіліп, КБМ орнатуға келісім алынған және бұлақ көзі суының жарамдылығы бойынша СЭС қорытындысын алуға арыз жолданған.
Сонымен қатар, 2022 жылы 4 елді мекенге (Жүйнек, Шыпан, Қызылжол, Достық) су мұнарасы орнатылып, 3 елді мекеннің (Бостандық, Еңбекші Дихан, Шоқтас) ауыз су жүйелеріне ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізілді. 12 елді мекенде «Энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы» тарапынан жер асты су қоры зерттелуде.
Сонымен қатар, Майдантал ауыл округі, Ынталы елді мекеніндегі ауыз су жүйелеріне (құны — 23,0 млн. теңге) ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізіліп, қосымша 69 үй таза ауыз сумен қамтылады.
Сондай-ақ, орталықтандырылған ауыз сумен қамтылған елді мекендерде нысандардың құрылысына (2-ші кезеңіне) жобалық сметалық құжаттары әзірленуде, мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы алынғаннан кейін, қаржыландыруға ұсынылатын болады. Атап айтқанда:
— Еңбекші Дихан, Ескі Иқан, Ибата, Шорнақ, Жүйнек және Қарашық елді мекендері. Ауданда биыл 11 елді мекенді табиғи газбен қамтамасыз ету үшін құрылыс жұмыстары жүргізілген. Бүгінгі күнге нақты 6 елді мекен табиғи газды пайдаланып отыр. 2023 жылы 5 елді мекенге табиғи газ қосылады (Ескі Иқан, Ибата, Ойық, Бершінтөбе, Шоқтас). Табиғи газбен қамту бойынша, Шорнақ, Қосмезгіл, Оранғай елді мекендерінде (4,5 млрд. теңге) және Жүйнек және Қарашық ауыл округтерінде (4,9 млрд. теңге) ішкі газ құбырларының құрылысына жобалық сметалық құжаттары толық әзірленді.
Сонымен қатар, Бостандық, Қосқорған және Еңбекші Дихан елді мекендерінде ішкі табиғи газ құбыры құрылысына жобалық сметалық құжаттары әзірленуде.
Ал, Жүйнек, Қарашық, Оранғай, Шорнақ ауыл оуругтеріне магистральді табиғи газ құбырының құрылысына жобалық сметалық құжаттары әзірленіп, мемлекеттік сараптаманың қорытындысын шілде айында алу жоспарлануда. Ауданды жарықтандыру мәселесі бойынша биыл 35 елді мекен орталықтандырылған электр қуатымен қамтамасыз етілген. Бүгінде тегіс бір ауыл күн сәулесі батареяларынан қуат алуда. Аудан халқының өсуіне байланысты сапалы электр қуатымен қамтамасыз ету үшін, өткен жылы 13 дана трансформатор орнатылды, 2023 жылы 37 дана орнатылады деп күтілуде.
Сонымен қатар, елді мекендердегі жаңадан қоныстанған аумақтарға электр желілерін жүргізу бойынша жобалау сметалық құжаттамалары әзірленуде (Еңбекші Дихан, Шорнақ, Қосмезгіл, Ескі Иқан, Оранғай, Бабайқорған, Жүйнек). «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-нің инвестициялық бағдарламасы аясында 2023-2024 жылдары: Шорнақ және Ескі Иқан ауылдық округтерінде 10 кВт — 6,4 шақырым электр желісі, Үшқайық, Шаға және Бабайқорған ауылдық округтеріне 0,4 кВт — 10,6 шақырым электр желісі ауыстырылады. Ал Шорнақ, Үшқайық, Ескі Иқан ауылдық округтеріне 3 дана трансформатор орнатылады.
Аудандағы жол көлік инфрақұрылымы да айтарлықтай дамыған
Мәселен аудандық автомобиль жолдары 119,3 шақырымды құрайды. Оның ішінде: 33,6 шақырымы асфальтталған, қалған 85,7 шақырымы тас және топырақ жолдар. Елді мекендердің ішкі көшелері 731,1 шақырым. Яғни 308,3 шақырымы асфальтталған, 422,8 шақырымы тас және топырақ жолдар. Облыстық бюджет есебінен 7,5 шақырымды құрайтын 1 аудандық маңызы бар Құсшыата автомобиль жолына күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Нысан 2023 жылы пайдалануға беріледі. «Ауыл — Ел бесігі» жобасы шеңберінде 2022 жылы 15 шақырымды құрайтын 18 көшеге Шорнақ орташа жөндеу жұмыстары, жарықтандыру жүргізілді. Ағымдағы жылы бағдарламасы аясында 11,2 шақырым жол жөнделмек. Нақтылай өтсек:
| — Жаңа Иқан ауыл округі, Аль-Фараби, Бостандық, Ұлықбек және Б.Шалбаев көшелері (2,8 шақырым), — Ескі Иқан ауыл округі, Ұлықбек, Жаңа Иқан, Шымкент, Х.Алимжан, Достық-2, Достық-4, М.Ауезов, Сұлтан Қожа және Салауат көшелері (6,35 шақырым), — Үшқайық ауыл округі, Молдағұлова, Абай, Үсенов, Бейбітшілік және Қонаев көшелері (2,05 шақырым) |
Өткен жылы аудандық бюджет есебінен 277 дана жол белгілері, 42 дана жол кедергілері, Шорнақ елді мекенінде 2 көше қиылысына бағдаршамдар орнатылды. Ағымдағы жылы 1 дана бағдаршам (Қарашық-Құмтүйін тас жолының қиылысына), 277 дана жол белгілері, 42 дана жол кедергілері (мектеп, балабақша алдындағы жол бойына) орнатылады.
Сонымен қатар, жергілікті бюджет есебінен 12,3 шақырым жол жөндеуден өтеді.
— Жүйнек ауыл округінде, Қуаныш және Ғасыр көшелері (2,2 шақырым);
— Бабайқорған ауыл округінде, Б.Майлин және С.Қожанова көшелері (2,0 шақырым);
— Қарашық ауыл округінде, Ақтанбаев көшесі (2,0 шақырым);
— Жібек Жолы ауыл округінде, Т.Ерімбетов көшесі (1,1 шақырым);
— Оранғай ауыл округінде, Мешіт көшесі (1,5 шақырым);
— Шаға ауыл округінде, Фурхат, Жастар, Тағайлы және Темірқорған көшелері (3,5 шақырым)
Бұдан бөлек, 2023 жылы 1 дана бағдаршам (Қарашық-Құмтүйін тас жолының қиылысына), 277 дана жол белгілері (аудан бойынша), 42 дана жол кедергілері (аудан аумағында орналасқан мектеп, балабақша алдындағы жол бойына) орнатылады.
Сондай-ақ 58,3 шақырым жолдарды жөндеге жобалық сметалық құжаттар әзірленеді.
— «Оранғай-Қосқорған» автожолы 12 шақырым;
— «Бабайқорған-Абай» автожолы 9 шақырым;
— «Шорнақ — Жібек Жолы — Ескі Сауран қалашығы» автожолы 15 шақырым;
— «А.Үсенов ауылына кіре беріс» 4 шақырым;
— «Самара-Шымкент автомобиль жолынан Құмтүйін ауылына кіре беріс» 3 шақырым;
— «Бабайқорған-Игілік» автожолы 9 шақырым ;
— «Майдантал-Қаражон» автожолы 6,3 шақырым.
Қазіргі таңда облыстық бюджет есебінен «Түркістан – Шорнақ» және «Түркістан — Ескі Иқан» бағыттары бойынша жолаушылар тасымалы ұйымдастырылған. 2023 жылы ауданда 6 бағыт бойынша жолаушылар тасымалын ашуға жұмыстар жүргізілуде. Атап айтқанда: Құмайлықас – Шорнақ; Ескі Сауран – Шорнақ; Шорнақ – Нұртас; Қаражон – Шорнақ – Қазақстанның 30 жылдығы; Абай – Шорнақ — Қазақстанның 30 жылдығы; Жалаңтөс — Қазақстанның 30 жылдығы.
Жалпы Сауран аудан бойынша жер көлемі – 721,7 мың гектарды құрайды. Былтыр 48,5 мың гектар жерді елді мекенге ортақ жайылымға қайтару жоспарланған болса, нақты 51,3 мың гектар жер ортақ жайылымға қайтарылып, жоспар артығымен орындалған. Биылғы жылы жоспар 29,5 мың гектар белгіленген. Осы ретте жұмысшы топпен зерделеу жұмыстары жүргізіліп, жайылыммен қамтамасыз ету сызбалары әзірленді. Алдағы уақытта жайылым мәселесі толығымен шешілетін болады. Ел экономикасының дамуына әсер ететін кезекті фактор ол- құрылыс нысандары. Сауран ауданы бойынша 36 елдімекен ішінде, тұрғындарының саны 5 мың адамнан асатын 6 елді мекен және 5 мың адамға дейінгі 26 елдімекен бас жоспармен және оңтайландырылған жобалармен қамтылған. Бүгінде аудан орталығы Шорнақ елді мекеніндегі әкімшілік іскерлік орталығында 5 ғимараттың және инженерлік коммуникациялық желілерінің құрылысы жүруде. Бабайқорған елді мекенінде «Спорт зал» құрылысы жүргізілуде. 2023 жылы нысанды тапсыру жоспарланған. Сонымен қатар, Бабайқорған елді мекенінде «Клуб және кітапхана» құрылысына жобалау-сметалық құжаттамасы әзірленіп, облыстық бюджетке қаржыландыруға ұсынылды. (жоба құны – 397,0 млн.тг). Аудандық бюджет есебінен Шорнақ, Иассы, Үшқайық, Шаға ауыл округтерінде ветеринарлық бекеттің құрылысына, Үшқайық және Жаңа Иқан ауыл округтерінен «Спорт зал» құрылысына, Жібек жолы ауыл округі әкімшілігі ғимаратының құрылысына жобалау-сметалық құжаттамасы әзірленуде.
Биыл мемлекет басшысы білім саласына баса назар аударуды, жан-жақты дамытуды қадап айтқан болатын. Сауран ауданы білім беру саласы бойынша мектептерде бастауыш және жалпы орта білім беретін 48 күндізгі мектеп жұмыс атқаруда. Ондағы балалар саны – 23 мың 719 бала.(оның ішінде 7 жекеменшік мектеп) бар. Мәселен Шорнақ ауыл округі, Қосмезгіл ауылынан 300 орындық мектеп құрылысы және Оранғай ауыл округінде 150 орындық мектеп құрылысы жүргізілуде, нысандар 2023 жылы пайдалануға тапсырылады. Сонымен қатар, “Жайлы мектеп” ұлттық пилоттық жобасы аясында 5 мектептің құрылысы жоспарланған: 2023 жылы Үшқайық ауыл округі, С.Қожанов ауылында 300 орындық мектеп, Иассы ауыл округі, Еңбекші Дихан ауылында 600 орындық мектеп және Шорнақ ауыл округі, Аша ауылында 900 орындық мектеп. 2024 жылы Майдантал ауыл округі, Ынталы ауылында 900 орындық мектеп, Қарашық ауыл округі, Құмтүйін ауылында 900 орындық мектеп құрылысы жоспарланған. Ауданда 12 мектепте оқушылар тасымалы ұйымдастырылған. 2023 жылы барлық қауіпсіздік құралымен қамтамасыз етілген 5 арнайы автобус алынды. Мектепке дейінгі 48 бала бақша, 5 мың 198 баланы қамтып отыр. Сондай-ақ ауданда жалпы саны 41 спорт кешендері жұмыс жасайды. Жалпы ауданда бұқаралық спорттық іс-шаралармен 39,9 мың адам қамтылып отыр. Қазіргі таңда ауданның жастары Кентау және Түркістан қалаларында спортпен шұғылдануда. Осыған байланысты ауданда 2 спорт мектебін ашу бойынша жұмыстар жүруде.
Шорнақ елді мекенінде «Спорт кешені» құрылысына, Ибата және Теке елді мекендеріне спорт зал құрылысына жобалық сметалық құжаттары әзірленуде. Сонымен қатар, ауданда 4 мәдениет үйі, 11 ауылдық клуб және 29 кітапхана қызмет көрсетеді. Биылғы 2023 жылы «Ауыл – Ел бесігі» жобасы аясында Ескі Иқан ауылындағы мәдениет үйі күрделі жөндеуден өтеді. Қарашық ауылдық мәдениет үйін күрделі жөндеуге жобалық сметалық құжаттама әзірленіп, облыстық бюджетке қаржыландыруға өтінім жолданды. Бүгінде Шорнақ елді мекенінде «500 орындық мәдениет үйі» құрылысының жобалық-сметалық құжаттама әзірленуде.