Биыл 2023 жылы Түркістан облысында жұмыспен қамту саласы 4 негізгі стратегиялық бағыт бойынша жүргізіледі. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы негізінде «Өңірдің жұмыспен қамту картасын» бекіту, Үкіметтің қаулысы негізінде «Еңбек» бағытының іске асырылуы, Түркістан облысының даму бағдарламасы аясында кәсіпкерлікті дамыту арқылы өз ісін ашу, Мемлекет басшысының «2050 жылдарға дейінгі даму стратегиясы» бойынша цифрландыруды тереңдету іске асырылады. Осы мәселелерді бүгін облыс әкімі Дархан Сатыбалдының төрағалығымен өткен аппарат жиынында талқыланды.
– Тұрғындарды жұмыспен қамту жоспары жүйеленіп, сапалы орындалуы тиіс. Жауапты басқарма мен аудан, қала әкімдеріне осы бағытта жұмысты күшейтуді тапсырамын. Әсіресе халық тығыз орналасқан аудандарда жағдай қиын. Тұрақты жұмыс орындары ашылуы керек, – деді облыс әкімі.
Биыл ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі тарапынан 109,7 мың жаңа жұмыс орынын ашу жоспары ұсынылып, өңір басшысының бекітуімен облыстың жұмыспен қамту картасы нақтыланды. Оның ішінде 72,4 мыңы тұрақты болса, 37,4 мыңы – уақытша жұмыс орындары. Осы жылдан бастап 35 жасқа толмаған азаматарға 2,5 пайыздық жеңілдетілген қайтарымды шағын несие беру жоспарлануда. Ал әлеуметтік жұмыс орны, қоғамдық жұмыс, «Жастар практикасы», «Алғашқы жұмыс орны» және «Күміс жас» жобалары жалпы «Еңбек» бағыты аясында 32,9 мың адамды субсидияланған жұмыс орындарына жолдау жоспарланып, бюджет есебінен 35,6 млрд. теңге қаржы бөлінді. Атап өтерлік, 2023 жылдың 1 айында жалпы 6,8 мың азамат жұмыспен қамту шараларына жолданды.
Түркістан облысы Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Әсия Темірбаеваның айтуынша, Келес, Сарыағаш және Шардара аудандарының грант алушыларымен пилоттық жобалар жүзеге асырылады. Келес ауданында мал шаруашылығы, Сарыағашта құлпынай өсіру, Шардарада тігін салалары бойынша кооперативтер құрылады. Осылайша, жоба арқылы осал топтағы азаматтарды қамтып, күнкөріс деңгейін арттыру мақсат етілген.
Сонымен қатар 2024 жылдан бастап жұмыспен қамту орталықтары түбегейлі форматталады. Республика көлемінде пилоттық режимде Астана қаласы, Қарағанды облысымен қатар Түркістан облысының Бәйдібек, Сарыағаш аудандары, Кентау және Түркістан қалаларының орталықтары трансформацияланады.
Басқарма тарапынан ірі кәсіпорындарында 1 мыңға жуық бос жұмыс орындары бар Қарағанды, Шығыс Қазақстан және Ұлытау облыстарына ұсыныс хат жолданып, еңбек ресурстарын арттыру үшін келіссөздер жүргізілуде.
Өткен жылы басынан бері өңірдегі 6 161 жас тұрақты жұмысқа орналасқан. Биылғы жылы Түркістан облысында жастарды жұмыспен қамту жоспарына сәйкес 29 307 жасты жұмыспен қамту көзделуде. Олардың басым көпшілігі Жастар практикасы және Қоғамдық жұмыс жобаларының аясында жүзеге аспақ. Ал, жыл басынан бері өңірдегі 6 161 жас тұрақты жұмысқа орналастырылған. Бұл туралы бүгінгі брифингте Түркістан облысының қоғамдық даму басқармасы Отбасы және жастар мәселелері жөніндегі бөлім басшысы Нұркен Аралбеков мәлімдеді. «Түркістан облысында жастар саны 473 110 адамды құрайды. Бұл көрсеткіш Республика бойынша алғашқы орында. Облыс жастарының 82% — ауыл жастары, 18% — қала жастары. Жастардың бос уақытын тиімді пайдалануы үшін облыс аумағында 1 067 үйірме қызмет көрсетуде», — деді Нұркен Бауыржанұлы. Ал, брифингке қатысқан Түркістан облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар бөлім басшысы Динара Бегалықызы биыл 5 мыңнан астам жасты «Жастар практикасы» жобасы шеңберінде жұмыспен қамтуды көздеп отырғандықтарын айтты. Сондай-ақ, жастарға арналған қайтарымсыз гранттардың мөлшері осы жылы 200 АЕК-тен 400 АЕК-ке көтерілген.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес, биыл жастарға жеңілдетілген 2,5 пайыздық несие беріледі. Бұл жұмыстарды үйлестіруге Түркістан облысына 2,9 млрд. теңге қаржы қаралып отыр. Оған облыстың 594 жас азаматы қатыса алады.
ҚР Қаржы және Еңбек министрліктерімен үш жақты келісім шарт жасалып, «Аграрлық несие корпорациясымен» сенім білдірілген агент ретінде танылды. Сонымен қатар, облыстық комиссия құрамы нақтыланып, облыс әкімінің шешімімен бекітілген болатын. 2023 жылдың 2 мамырындағы жағдай бойынша Түркістан өңірінің түпкір-түкпірінен 81 жастың құжаты қабылданып, комиссия қарауына тапсырылған.
Түркістан облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының мәжіліс залында комиссия отырысы өткізіліп, шағын несие алуға үміткер 25 жастың бизнес-жобалары тыңдалды. Нәтижесі бойынша хаттама түзілуде.
Осы тұста мемлекеттік бағдарламалар аясында кәсібінің нәсібін көріп отырғандар саны күн санап артып келеді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың мемлекеттік бағдарламаларды ұлттық жобаларға трансформациялау жөніндегі тапсырмасын орындау мақсатында түрлі бағытта жобалар кешені әзірленген болатын. Соның бірі — Кәсіпкерлікті дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған ұлттық жобасы. Аталған жоба кәсіпкерлік белсенділікті арттыруға, кәсіпкерлердің өсуін жеделдетуге, сонымен қоса бәсекелестікті дамытуға бағытталған.
Осы орайда, Түркістан облысының БАҚ өкілдері Созақ ауданындағы мемлекеттік бағдарламалар арқылы кәсіп ашқан азаматтардың жұмысымен танысты.
Шолаққорғандық кәсіпкер Талшын Сатыбалды өткен жылы аталған жоба арқылы 1 млн 225 мың теңге көлемінде қайтарымсыз грант алған. Ол осы қаржыға аудан орталығынан массаж салонын ашып, онда әйелдер мен балаларға арналған емдік және классикалық массаж қызметтерін көрсетеді. Бүгінде кәсіпкер 6 адамды жұмыспен қамтып отыр. Кәсіпкердің айтуынша, орталықта массаждан бөлек, хиджама, шугаринг, сатху терапевт және маникюр қызметтері бар.
«Қайтарымсыз грант – аудан тұрғындарына кәсіп бастауға үлкен көмек. Бүгінде орталығымызда ауыл тұрғындарына түрлі қызметтер көрсетіліп жатыр. Кейде тіпті тұрғындар алдын ала жазылып келеді. Өзім бұл салада үш жылдан бері еңбек етіп келемін, ал орталықтың ашылғанына бір жыл болды. Мен алдымен арнайы курсты оқыдым, ал қазір массаж сабақтарын өзім өткіземін, 40-қа жуық шәкіртім бар. Орталықтағы қызметкерлердің ай сайынғы табысы 200-300 мың теңгені құрайды. Алдағы уақытта осы кәсібімді дамыту мақсатында қосымша мемлекеттен гранттар бөлініп жатса, тағы да қатысу жоспарда бар. Cондай-ақ, соңғы үлгідегі заманауи аппараттарды алып, кәсібімді одан әрі дамытуды көздеп отырмын», — деді кәсіпкер.
Мемлекеттік грантпен кәсібін дөңгелетіп отырғандардың бірі — Зәуре Аманбекова. Ол үйінің іргесінен шағын наубайхана ашқан. Қайтарымсыз грант керекті құрал-жабдықтар сатып алуына үлкен септігін тигізгенін айтады. Оған кондитерлік өнім пісіретін пеш, үлкен тоңазытқыш сатып алыпты. Қазір тапсырыстарды орындап жатыр. Еңбекпен өрнектелген өмірі көпке үлгі боларлық. Бүгінде мұнда дәмі тіл үйіретін түрлі тәтті күлшелер мен кондитерлік тағамдар дайындалады. Мұнда бес адам еңбек етеді.
«Бұл кәсіппен отбасымызбен айналысамыз. Себебі жолдасым, ұлым мен келінім маған күнделікті көмектеседі. Ұлым дүкендерге нанды таратып отырса, келінім сол тәтті нандарды пісіруге көмектеседі. Одан бөлек қарамағымда екі адам жұмыс істеп, өз нәпақасын тауып жүр. Өзім Алматы қаласында Нан пісіру макарон және кондитерлік өндіріс технологиясы мамандығында біліп алғанмын. Еңбектің наны тәтті дейді. Еңбексіз адам арманына жете алмайды. Жұмыс істеймін деген адамдарға қуана-қуана үйретемін», — деді кәсіпкер.
Еске сала кетсек, былтыр Созақ ауданында 80-нен аса азамат мемлекеттік гранпен қамтылса, 511 адам «Бизнес бастау» бойынша оқуға жіберілген.
Айта кетсек, биыл Түркістан облысында 600-ге жуық жасқа 2,5 пайыздық жеңілдетілген несие беріледі. Қазіргі таңда құжат қабылдау жүріп жатыр. Қатысушылардың жасы 21 мен 35 аралығында болуы тиіс. Жастар 5 миллион теңгеге дейін несие ала алады.
Сонымен қатар биыл қоныс аудару жәрмеңкесі жобасы қолға алынған болатын. Жоба аясында 3900 ден астам бос жұмыс орны ұсынылды. Сәуір айының 19-21 күндері Түркістан облысында «Қуатты өңірлер — ел дамуының драйвері» ұлттық жобасы аясында Солтүстік өңірлерге «Қоныс аудару» жәрмеңкесі өтті. 19 сәуір күні Мақтаарал ауданында басталған жәрмеңке 20 сәуірде Сайрам ауданында жалғасып, бүгін Түркістан қаласында қорытындыланды.
Жәрмеңке барысында Павлодар, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Абай облыстарынан келген 76 маман оңтүстік өңіріне қарасты Сарыағаш, Келес, Сайрам, Ордабасы аудандарын аралады. Аталған жәрмеңкеде 4 өңір бойынша барлығы 3934 бос орын ұсынылды. Бұл туралы бүгін өткен брифингте Түркістан облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы басшысының орынбасары Нұржан Нұрашов мәлімдеді.
Спикердің сөзінше, 3 күннің ішінде 500 отбасы, мүшелерін қоса есептегенде 2000-ға жуық түркістандық теріскейге көшуге ниет білдіріп отыр. Жалпы «Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» жобасы аясында 2015 жылдан бері Түркістан облысынан еліміздің жұмыс күші жетіспейтін Солтүстік өңірлерге халықты қоныстандыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Нәтижесінде, облыстан 2015-2022 жылдар аралығында 11 892 адам қоныс аударған. 2022 жылдың қорытындысымен республика бойынша 6 587 квота белгіленсе, оның 32,3%-на Түркістан облысынан қоныс аударды. Бұл көрсеткіш алдыңғы жылдармен салыстырғанда 3 есеге дейін ұлғайған.
Сондай-ақ, биыл республика бойынша 6727 квота бөлініп отыр. Қоныс аударушылар үшін мемлекеттік қолдау көрсететін Абай, Ақмола, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау, Шығыс Қазақстан облыстары болып белгіленді. Бөлінген квота негізінде, биыл жыл басынан бері Түркістан облысынан 34 отбасы, 79 адам қоныс аударды.
Брифингте сөз алған Павлодар қаласының Халықты жұмыспен қамту орталығының директоры Меруерт Есембаева аймаққа аса қажет мамандықтарға тоқталды.
«Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» жобасы аясында 2015 жылдан бері Түркістан облысынан еліміздің жұмыс күші жетіспейтін Солтүстік өңірлерге халықты қоныстандыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Ал Павлодар облысы оңтүстіктен солтүстікке көшу бағдарламасына 2017 жылдан бері қатысып келеді. Соның нәтижесінде осы уақытқа дейін Павлодар облысына 15 мыңнан аса адам көшіп келіп, жұмыс күші артуда. Былтыр 2500-ден аса адам қоныс аударса, биыл 2800 адам көшіп келеді деп жоспарланып отыр. Павлодар облысы жалпы 1750 бірлік бос жұмыс ұсынатын болады. Оның ішінде медицина, көлік, өнеркәсіп, құрылыс, ауылшаруашылығы сынды мамандықтар қарастырылған. Жыл басынан бастап, Павлодар өңіріне 600-ден астам адам көшіп келіп үлгерді», — деді ол.
Сонымен қатар, солтүстік өңірлеріне қоныс аударғандардың жұмысқа қабілеттілер қатарынан өз мамандықтары бойынша жұмысқа орналасуымен қатар, ауыл шаруашылығы саласында мал, егін шаруашылығымен айналысуға арнайы жер алып, өз істерін ашуға қолдау көрсетілген.
«Жалпы өңіраралық қоныс бағдарламасы шеңберінде Шығыс Қазақстан облысына 4000-ға жуық азамат қоныс аударды. Оның ішінде Түркістан облысынан 223 адам қоныс аударған. Олардың әлеуметтік тұрмыс жағдайы біздің тараптан барынша қолдау жасалады. Мәселен тұрғын үймен, жер мәселесі, балабақша, мектеп, мемлекет тарапынан берілетін қаржымен қамтамасыз етілді. Сонымен қатар, біз биыл бірінші рет Түркістан облысына келіп, үлкен жәрмеңкеге қатысып отырмыз. «Қоныс аудару» жәрмеңкесі аясында біздің өңірімізге көшіп келуге қызығушылық танытқандардың қатары едәуір өсті. Келем деушілерге біз қолдау көрсетуге дайынбыз», — деді ШҚО жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасының өкілі Альбина Уақбаева.
Еске сала кетсек, Ұлттық жоба аясында Солтүстік өңірлерге қоныс аударушыларды ынталандыру мақсатында әлеуметтік қолдаулар қарастырылған. Мәселен, қоныс аудару барысында отбасының әрбір мүшесіне 70 АЕК яғни, 241 500 теңге мөлшерінде материалдық көмек беріледі. Тұрғын үйді жалға алу мен коммуналдық қызметтерге ақы төлеу жөнінен шығыстарды өтеу бойынша ауылдық және қалалық жерлерге қоныстануына қарай көмек көрсетіледі. Сондай-ақ, Түркістан облысынан 500 отбасы солтүстікке қоныстануға ниетті. Еліміздің солтүстік аймақтарынан келген арнайы делегацияның Түркістан облысына жоспарлаған жұмыс сапары аяқталды. 19 сәуір күні Мақтаарал ауданында басталған «Қоныс аудару» жәрмеңкесі 20 сәуірде Сайрам ауданында жалғасты. 3 күнге созылған жәрмеңке бүгін Түркістан қаласында қорытындыланды.
Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Абай және Павлодар облыстарының жұмыс берушілері Түркістан облысының тұрғындарына жәрмеңке өткізді. 4 өңірдің делегация құрамындағы 80-ге жуық жауапты өкіл ел аралап, облыстың 3 аймағында өткізілген жәрмеңкелерге қатысты. 4 ауылдық округтің жергілікті тұрғындарымен кездесіп, үгіт-насихат жүргізді. Мемлекеттік бағдарламаларды бетпе-бет әрі қарапайым түрде түсіндіруінің нәтижесінде 3 күннің ішінде 500 отбасы, мүшелерін қоса есептегенде 2000-ға жуық түркістандық теріскейге көшуге ниет білдіріп отыр.
Облыс орталығындағы «Farab» кітапханасында өткен шараны ашып берген Түркістан облысы әкімінің орынбасары Ермек Кенжеханұлы солтүстік аймақтармен іскерлік қарым-қатынас одан әрі нығаятынын жеткізді. Осы ретте, делегация өкілдері аталған іс-шараларды ұйымдастырған Түркістан облысы әкімдігі мен белсенділік танытқан тұрғындарға алғыс білдірді.
Жиынға келген азаматтар бос жұмыс орындары мен қоныс аударушыларға көрсетілетін әлеуметтік көмектер жайында толық ақпараттарға қанық болды.
– Жәрмеңкенің өтетінін есітіп, ұлыма жұмыс қарастырып келдім. Қазір көлік жүргізушісі болып жұмыс істейді. Бірақ өзі кәсіпке жақын. Жақсы жеңілдіктер көрсетілетінін айтты. Берілетін көмектер де бізге тиімді. Әсіресе, жұмыссыз жүргендер үшін. Үйге барып, ұлым мен келініме естіген ақпараттарды жеткіземін. Көпбалалы отбасы болған соң келінім де жұмысқа орналасса деген ниет болып тұр. Шынымды айтсам, көшуге тұрарлық жағдайлар бар екен, – дейді қала тұрғыны Ж.Қыдырәлиева.
Жәрмеңкеде жастардың да жаңа өмір бастауға ынталы екені байқалды. Мәселен, Аслан есімді қала тұрғыны Павлодар облысының Аққулы ауданына қоныс аударуға қызығушылық танытты.
– Павлодар облысының өкілдерінен өз мамандығым бойынша қандай бос вакансиялар бар екенін сұрап білдім. Аққулы ауданы бойынша мәліметпен таныстым. Айтқан ұсыныстары дұрыс келіп тұр. Бірден шешім қабылдамасам да, әлі ойланамын. Өйткені, алдын ала барып, облыстардың жағдайын көзбен көріп, ауылдарды аралап танысып қайтуға болады екен, – дейді А.Қалмұрзаев.
Делегация өкілдерінің айтуынша вакансиялар қатары өзгеріске ұшырап отырғанымен, денсаулық, білім, ауыл шаруашылығы, құрылыс, өнеркәсіп, көлік салалары бойынша мамандар тапшы. Ішкі көші-қонды реттеуге көпбалалы отбасылар үлкен үлес қосатынын атап өтті. Олар Түркістан облысының тұрғындарына жалпы 3934 бос жұмыс орнын ұсынды. Сондай-ақ вакансиялар қатарында мамандығы сәйкес келмеген жағдайда, ұқсас мамандықтар негізге алынып, жұмыспен қамтуға мүмкіндік бар.
Атап өтейік, 2015 жылы еңбек ресурстарының теңгерімділігін арттыру және ішкі көші-қонды реттеу мақсатында басталған бағдарлама аясында 2022 жылға дейін Түркістан облысынан 12 мыңға жуық азамат Солтүстік өңірлерге қоныстанған.
«Қуатты өңірлер – ел дамуының драйвері» Ұлттық жобасы аясында Солтүстік өңірлерге қоныс аударушыларды ынталандыру мақсатында әлеуметтік қолдаулар қарастырылған. Мәселен, қоныс аудару барысында отбасының әрбір мүшесіне 70 АЕК яғни, 241 500 теңге мөлшерінде материалдық көмек беріледі. Тұрғын үйді жалға алу мен коммуналдық қызметтерге ақы төлеу жөнінен шығыстарды өтеу бойынша ауылдық және қалалық жерлерге қоныстануына қарай көмек көрсетіледі. Биыл республика бойынша 6727 квота бекітіліп отыр.
«AMANAT» партиясы Түркістан облыстық филиалының қоғамдық қабылдау бөлмесінде облыстық Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Әсия Темірбаева азаматтардың мәселесін тыңдады.
Онлайн-офлайн қабылдауда басқарма басшысына тұрақты жұмысқа орналасу, мемлекеттік бағдарламаларға қол жеткізу, жастарға көрсетілетін қолдаулар төңірегінде сұрақтар қойылып, өтініштері қаралды. Олардың бірқатары қабылдау барысында шешімін тапты.
Мәселен, Кентау қаласының тұрғыны Б.Мирзаханов тұрақты жұмыспен қамту мәселесі бойынша жүгінді. Өтініш иесінің талап-тілегі зерделеніп, Заң аясында жауап берілді. Ресми жұмыссыз мәртебесі анықталғаннан соң, Кентау қаласындағы «Эверест» ЖШС-гі электр жөндеуші және жұмысшы қызметіндегі бос тұрған жұмыс орындары ұсынылатын болды.
Сонымен қатар, Әсия Құралқызы әлеуметтік желі арқылы өткен тікелей эфирде жастарға арналған мемлекеттік бағдарламалар туралы мағлұматтармен бөлісті. Қазіргі таңда «Алғашқы жұмыс орны» бағдарламасы жастар үшін мерзімі 6 айдан 1 жылға дейін ұзартылып, еңбек ақысы да едәуір өскені айтылды. «Жастар практикасы» жобасы да тұрақты негізде жүргізіледі.
Жеңілдетілген 2,5 пайыздық шағын несие беру, жастар арасындағы кәсіпкерлікті дамыту мақсатында 5 млн. теңгеге дейін алуға мүмкіндік бар. Әлеуметтік осал топтағы азаматтар үшін де қайтарымсыз грант беру шарасы қарастырылған.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуы жөніндегі кеңесінде сөйлеген сөзінен:
«Қазір еңбек нарығында жастардың үлесі артып келеді. Үкіметке және әкімдерге 2030 жылға қарай 3 миллион 300 мың адамды жұмысқа тұрғызу туралы тапсырма берілді. Оның 2,2 миллионы жастар болуға тиіс. Жаңа жұмыс орындары уақытша емес, тұрақты болғаны жөн.
Елімізде аймақтардың жұмыспен қамту карталары бекітілген. Соған сәйкес жыл сайын шамамен 950 мың адамға жұмыс тауып беру көзделген. Ол үшін бюджеттен 130 миллиард теңге бөлінді. Осы қаржының арқасында, яғни субсидия арқылы 150 мың адам жұмысқа орналасады. Оның бәрі – жастар және әлеуметтік тұрғыдан осал санаттағы азаматтар.
Жастардың кәсіпкерлік бастамасына қолдау көрсету үшін 40 миллиард теңге бөлінді. Қаражат аймақтарға берілді. Қазір бизнес саласындағы үздік идеяларды таңдап алу үшін конкурстар басталды. Халықты, жастарды жұмыспен қамту – Үкімет үшін аса маңызды міндет. Әкімдер бұл жұмыстың нәтижелерін тұрақты түрде баяндап тұруы керек»
Түркістан облысында ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі жөніндегі «Парыз-2023» байқауына өтінімдер қабылдау басталды.
«Парыз» конкурсы — жеке кәсіпкерлік субъектілерінің халықтың әл-ауқатын одан әрі жақсарту үшін және қоғам алдындағы корпоративтік әлеуметтік жауапкершілігін қалыптастырып, арттыруға бағытталған.
Мәселен, әлеуметтік осал және аз қамтылған топтарына материалдық немесе медициналық көмек көрсеткен, инфрақұрылымды реттеуге ықпал еткен, жұмыс орындарын құрған, қайырымдылық іс-шараларына атсалысқан, қоршаған ортаны қорғауды насихаттап, экологиялық мәдениетті қалыптастыру мақсатындағы іс-шаралар өткізген кәсіпорындарға қатысу ұсынылады.
Байқау жыл сайын Мемлекет басшысының қолдауымен республика көлемінде ұйымдастырылып, өңірлік және республикалық яғни екі кезеңнен тұрады. Ең басты ерекшелік — конкурсқа қатысу тегін.
Шарт бойынша шағын, орта және ірі кәсіпкерлік субъектілері арасында жеңімпаздар 4 номинация бойынша марапатталады. Олар :
•«Үздік әлеуметтік жауапты кәсіпорын»;
•«Еңбек қорғау саласындағы үздік кәсіпорын»;
•«Үздік ұжымдық шарт»;
•«Экологияға қосқан үлесі үшін»;
•«Жылдың үздік әлеуметтік жобасы»
Үміткерлер өз материалдарын қағаз түрінде немесе электронды форматта жергілікті Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдеріне жолдайды. Облыстық басқармада да материалдар қабылданады. Өтінімдер 15 шілдеге дейін қабылданады.
Мемлекет тарапынан қолға алынып жатқан бірқатар жобалар аясында еңбекке құштарлығы мол жастар кәсібін дөңгелетіп отыр. Түркістан облысының жастары мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін толық пайдаланып жатқан жоқ. Оның басты себебі – ақпараттық-насихат жұмыстарының өз деңгейінде атқарылмауында болып отыр. Әсіресе ауыл жастарын кәсіпкерлікке баулу, қарапайым әрі нақты мәліметтерді жеткізу жұмысын жандандыру қажет. Бұл пікірді Түркістан облысы әкімінің орынбасары Бейсен Тәжібаев облыстық, аудандық және қалалық «Жастар ресурстық орталығы» директорларының қатысуымен өткен жиында айтты.
Сондай-ақ ол «Серпін», «Алғашқы жұмыс орны», «Жастар практикасы», «Жас кәсіпкер», «Бизнес бастау», «Дипломмен ауылға» бағдарламалары, жаңа бизнес-идеялар үшін гранттар беру, жеңілдетілген шағын несие үлестіру, колледждерге бөлінген гранттардың игерілмеуі бойынша мәселелерді қозғап, жастардың қызығушылығын арттыруда орталықтардағы жауапты мамандар белсенділік танытуы керек екенін жеткізді.
– «Жастар ресурстық орталықтарының» атқаратын міндеті – ағымдағы іс-шараларды өткізумен шектелмейді. Мемлекеттің жастардың дамуы үшін іске қосып жатқан әрбір бағдарламасын өңірдің әр жас азаматына түсіндіру, талаптары мен ережелерін ұғындыру басты қағидасы болуы тиіс. Сол арқылы оларды бизнес пен еңбекке тарту, жетістікке жетелеу, жаңа идеяларды ұсынуға ынтасын ояту керек. Бұл істе алдымен өздеріңіз бағдарламалармен танысыңыздар. Одан кейін аудан, қаладағы жастарға мақсат қойып, алға ұмтылуына көмек көрсетесіздер. Түркістан өңірі грант немесе қаржы бөлу тұрғысынан республикада алдыңғы қатарда болғанымен, жобаларға қатысушы жастар толық қамтылмай отыр. Облыстағы колледжерге былтыр 11 мыңнан астам грант бөлініп, толық игерілмей, 6 мыңы қайтарылды. Биыл жобамен 15 мыңдай грант қарастырылып отыр. Жаңа оқу жылынан бастап колледж студенттерінің шәкіртақысы 50%-ға өседі. Бұл – бір ғана мысал. Биыл 2,5 пайыз жеңілдікпен 2,9 млрд. теңге түркістандық жастарға таратылады. Оны шамамен 600-дей жас алуы қажет болса бүгінге дейін 89 жас кеңес алуға барып, оның 57-нің ғана құжаты комиссия қарауына өткен. Мүмкіндікті пайдаланыңыздар, жұмысты күшейтіңіздер, – деген Бейсен Дәулетұлы ашық есік күнін ұйымдастыру, ауылдарды аралап түсіндіру жүргізуді тапсырды.
Кездесуде Облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының Жұмыспен қамту және еңбек нарығын талдау бөлімінің басшысы Динара Бегалықызы сөз сөйлеп, бағдарламалардың іске асырылуы бойынша әрбір аудан, қалаға жүргізілген талдаумен таныстырды. 2023 жылы «Алғашқы жұмыс орны» жобасына 1150 адамды қамту жоспарланып, нақты 491 адам қатысуда.
«Жастар практикасына» биыл 12 332 жас қамтылуы көзделсе, қазіргі таңда 1797 адам – жоба қатысушысы. Жеңілдетілген шағын несие беруді үйлестіру жұмыстары Жетісай, Мақтаарал, Келес, Созақ және Шардара аудандарында төмендеу. Ең жақсы көрсеткіш Қазығұрт ауданынан орындалып, 21 адамның өтінімі қаралуда. Ал қалған аудан, қалада жұмысты жетілдіру керек. Шағын гранттарға келсек, облыс көлемінде 255 адамға грант беріліп, оның 14,9 пайызы жастарды құраған. Басқарманың өкілі жергілікті орталықтармен жобаларды бірлесіп атқаруға шақырды.
Түркістан облысы «Аграрлық кредиттік корпорациясы» АҚ филиалының директоры Фурхат Миркаримов жастардың несие бойынша білімін арттыру қажеттігін алға тартты. Облыстық «Атамекен» ҰКП директорының орынбасары Нұрбол Рысбеков орталықтардың қызметкерлеріне қаржылық сауаттылықты жетілдіру тұрғысынан тәжірибе бөлісуге дайын екенін білдіріп, талқылау жиыны түйінделді.
Осыған дейін Жастарға жеңілдетілген шағын несие беру бойынша бағдарламаға Түркістан облысының жастары қызығушылық танытпай отыр деген мәлімет шықты. Яғни Мемлекеттік қолдаулар жайлы нақты ақпараттар ауыл-аймақтағы жастарға жетпеуінің басты салдары — салаға жауаптылар немқұрайлық көрсетуінде. Осылай деген Түркістан облысы әкімінің орынбасары Ермек Кенжеханұлы өзінің төрағалағымен өткен жиында ашып айтты.
Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау саласындағы 2023 жылдың 1-ші тоқсанындағы қорытындылары бойынша мәжіліске облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Әсия Темірбаева, басқарма өкілдері, 17 аудан, қала әкімдігіндегі салаға жауапты орынбасарлар, жергілікті Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдерінің басшылары қатысты. Ең негізгі 3 бағытқа сәйкес жыл басынан бері атқарылған жұмыстарға талдаулар жасалып, басқарма басшысының үш бірдей орынбасарының баяндамалары тыңдалды.
Әуелі Тұрар Құдайбергенов Халықты жұмыспен қамту шаралары мен Ұлттық жобалар шеңберінде жүргізіліп жатқан шаралардың орындалуы, мемлекеттік гранттар мен несиелердің іске асырылу барысын таныстырды. Аталған бағыттар бойынша зерделенген ақпараттар ұсынып, орын алған кемшіліктерді толығырақ баяндады.
Е.Кенжеханұлы жаңа бизнес-идеялар үшін гранттар беру бағыты бойынша аудан, қалалардағы жауаптылардың жұмыстарына көңілі толмайтынын білдірді. Айтуынша, 2023 жылы 1688 адамға грант беру жоспарланса, оның бірінші легінде 381 адам қол жеткізген. Дегенмен, облыс әкімінің берілген тапсырмалары ескерілмей, 23,1 пайызы қайтадан мал шаруашылығына бағытталған. Бұл жайылым мәселесінің өршуіне септігін тигізеді.
Одан бөлек, Түркістан облысы көлемінде 594 жасқа жеңілдетілген шағын несие беру жоспарға алынған. Сенім білдірілген агенттік ретінде «Аграрлық несие корпорациясы» бекітіліп, бүгінде шараларды үйлестіріп келеді. Мәліметке сүйенсек, жыл басынан бері облыс бойынша небары 89 жас кеңес алуға келген. Оның ішінде 58-і бизнес жоспарымен өтінім қалдырып, комиссия қарауына 57 ғана адамның құжаты өткізілмек. Облыс әкімінің орынбасары Жетісай, Мақтаарал, Келес, Созақ және Шардара аудандарында жұмыс мүлде жолға қойылмағанын, ақпараттық-түсіндіру шараларының төмендігінен бірде-бір жас қызығушылық танытпай отырғандығын жеткізді.
Ал аз қамтылған азаматтарға әлеуметтік жағынан қолдау туралы мәселеге Нұржан Нұрашов хабарлама жасап, арнайы бағдарламалардың жүзеге асырылуына тоқталды. Жыл басынан аз қамтылған азаматтар үлесінің арттырылуы Мақтарал, Жетісай аудандарында орын алған. Биыл 3 айда еңбекке қабілетті 34 мыңнан астам атаулы әлеуметтік көмек алушының 22 мыңға жуығы ғана жұмыспен қамтылған. Ең төмен нәтиже Ордабасы ауданында байқалады. Басшы орынбасары қиын жағдайға тап болған отбасыларға «Қамқорлық» бағдарламасы аясында демеушілік көмек көрсетуді ұйымдастыруды жүйелендіруді алға тартты. Биыл өңір көлемінде 954 отбасы осы бағдарламаға қатысуы жоспарланды.
Мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау мәселесі туралы Күміскүл Мирова сөз алды. Оңалту-сауықтыру шаралары, инватаксимен қамтамасыз ету, нысандардың қолжетімділігін бейімдеу барысында мониторингтік топтардың анықтаған деректері, сайлауда дауыс берушілерге жасалған сараптаулар, жалпы осы салаға қатысты кемшін-тұстарға көңіл бөлуді сұрады. 2023 жылы 259 нысан бейімдеуден өткізу бекітіліп, 3 айдың ішінде оның 3-і ғана бейімделген. Назар аударатын жәйт, жоспарға алынған нысандардың басым бөлігі мемлекеттік органдарға тиесілі, алайда оларды бейімдеуге мардымсыз қаражат қаралған.
Көтерілген мәселелер мен сын-ескертпелер бойынша басқарма басшысы Ә.Темірбаева жүктелген міндеттерді орындамаған жауаптыларға тиісті шаралар қолдануды ұсынды. Е.Кенжеханұлы кемшіліктердің орнын толтыруға 1 ай уақыт беретінін айтып, жиынды қорытындылады.