Құрметті Түркістан қаласы мен облысының тұтынушылары! Тұтынушылардың құқығын қорғаудың өзекті мәселелерін білесіздер ме? Түркістандық тұғындардың тұтынушылық құқық сауаттылығын арттыруға арналған жазбалар аясында Аймақ ақпарат агенттігі белсенді жұмыс жасап келеді. Бүгінгі мақаламызға тұтынушы құқығы тұздық болып отыр.
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңында (бұдан әрі – Заң) құқықтары бұзылған тұтынушы тауарды (жұмысты, көрсетілетін қызметті) өз еркімен бұзу салдарынан құқықтарды бұзушылықтарды жою және осы бұзушылықтардан келтірілген залалды (зиянды) өтеу туралы кінә қойып сатушыға (дайындаушыға, орындаушыға) жүгінуге құқылы екендігі көзделген.
Шағым берудің негізгі мақсаты-сотқа жүгінбей, сапасыз тауарларды сатып алуға (сатуға) немесе сапасыз қызметтерді алуға (көрсетуге) байланысты әртүрлі жанжалды жағдайларды шешу.
Шағымды алғаннан кейін сатушы (орындаушы, өндіруші) осы бапқа сәйкес тұтынушының шағымын қарау тәртібі туралы шешім қабылдауға міндетті. Заңының 42-4 тармағына сәйкес тұтынушының талабын қарауға және тұтынушының талаптарымен келіспеген жағдайда тұтынушының талабы келіп түскен күннен бастап күнтізбелік 10 күн ішінде дәлелді жазбаша хабарлама беруге міндетті (құжаттармен дәлелденген жауап). Бұл құжаттардың көшірмелері сатушының (дайындаушының, орындаушының) тұтынушыға берген жауабына қоса берілуі тиіс.
Атап айтқанда, сатушы (орындаушы, өндіруші) тауардың сапасын тексеруге құқылы екенін есте сақтаңыз. Сатушы (орындаушы, дайындаушы) тұтынушыны тексерудің уақыты мен орны туралы хабардар етуге міндетті. Заңның 30-бабына сәйкес тұтынушы тауардың сапасын бақылауға және сараптауға жеке өзі немесе өзінің өкілі арқылы қатысуға, сондай-ақ өз қаражаты есебінен тауарды қайта тексеруге (сараптамадан өткізуге) құқылы.
Шағымның мәтінінде сапаны тексеру (егер ол сапасыз тауарды беру сәтінде жүзеге асырылмаса) немесе осы әрекеттерді жүзеге асыратын тұлғаларды көрсете отырып, сараптама жүргізу орны мен уақыты туралы хабарлау туралы өтінішпен өз ниетіңізді баяндауға болады.
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңға сәйкес сатушы (орындаушы, өндіруші) белгіленген мерзімде тұтынушының талаптарын қанағаттандыруға немесе одан бас тартуға міндетті. Бас тарту нақты бас тартуды да, кез келген әрекетсіздікті де қамтиды. Бұл нақты талапты жазу кезінде ескерілуі керек.
Тұтынушының жеке талаптарын қанағаттандыру шарттары.
Заңның 19-бабына сәйкес – тұтынушының ойын бастамашысына (ұйымдастырушысына) ұтыс түрінде берілген (орындалған, көрсетілген) тауардың (жұмыстың, қызметтің) сапасы бойынша кінә қою құқығы, егер ойын бастамашысы (ұйымдастырушысы) тауардағы (жұмыстағы, көрсетілетін қызметтегі) кемшіліктердің оларды тұтынушыға бергеннен (орындағаннан, көрсеткеннен) кейін тұтынушының тауарды пайдалану немесе сақтау ережелерін бұзуы не үшінші бір тұлғалардың іс-әрекеттері немесе еңсерілмейтін күш салдарынан туындағанын дәлелдей алмаса, тауардағы (жұмыстағы, көрсетілетін қызметтегі) кемшіліктерді жою жөнінде сатушыға (дайындаушыға, орындаушыға) жүгіну жолымен күнтізбелік 20 күн ішінде тұтынушының талаптарын қанағаттандыруға тиіс.
Занның 35 бабына сәйкес, жұмыстың (қызметтің) оны орындау (көрсету) барысында анықталған кемшіліктері, сондай-ақ орындалған жұмыстың (көрсетілетін қызметтің) кемшіліктері тиісті уәкілетті орган ұсынған күннен бастап күнтізбелік 10 күн ішінде жойылуға тиіс.
Сатушының (дайындаушының, орындаушының) Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» заңнамасында белгіленген мерзімде тұтынушының наразылығына жазбаша жауап беру жөніндегі міндеттерді орындамағаны үшін «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодекстің 190-бабы 5-бөлігінің 3)-тармақшасына, 6-бөлігіне сәйкес ескертуден бастап 10-нан 50 АЕК-ке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға дейін әкімшілік жауапкершілік көзделген субъектінің санатына тәуелділік.
Біздің планетада өмір сүретін әрбір адам жеке тұлға. Бірақ бізді біріктіретін сәттер бар. Мысалы, біз бәріміз туылған сәттен бастап тұтынушымыз және соңғы күнге дейін тұтынушы болып қаламыз. Өмір мен қызметке, жұмыс пен оқуға, өмір мен демалысқа қажетті тауарлар мен қызметтерді сатып ала отырып, әр адам тұтынушы болады.
Әрине, тұтынудың өзі өздігінен аяқталмауы керек, бірақ ұзақ, салауатты және бақытты өмір сүрудің жақсы мүмкіндігі бар, тұтыну ұтымды және адамға үлкен рахат сыйлайды. Бұл үшін не қажет? Бізге қажетті тауарлар мен қызметтердің тиісті сапаға ие болуы үшін, яғни олардың құнын ескере отырып, олардың пайдалы қасиеттеріне қатысты ақылға қонымды үміттерімізге сәйкес келеді.
Әділетсіз жағдайларда зардап шеккендер әрқашан әділетсіздікті сезінеді, олардың құқықтары бұзылғанын және оларды қалай қорғауға болатындығын білмейді. Бұл ретте азамат әлсіздікті емес, өз күшіне деген сенімді сезініп, өз құқықтарын шынымен қорғай алуы үшін біздің елде “тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы” Заңы қабылданды.
Тұтынушылар егер белгілі бір тауарды ауыстыру туралы ауызша келісу мүмкін болмаса, мөлшері, стилі, түсі, формасы бойынша сәйкес келмейтін тиісті сапалы тауарды айырбастау туралы тиісті жазбаша өтінішпен, сапасы төмен тауарды сату кезінде шағыммен жүгіну керек екенін білді. Сонымен қатар, шағымның көшірмесі сатушыға беріледі, бірақ міндетті түрде – сатып алушыда одан әрі әрекет ету үшін қалған екінші данаға қол қою арқылы.
Тұтынушылардың шағымдары қалай қаралатыны туралы оларға консультация беріледі және сотқа жүгіну үшін анықталған заң бұзушылық фактілері бойынша талап арыздарды құрастыруға көмек көрсетіледі.
Көбінесе тұтынушылар сапасыз телефондарды, сапасыз аяқ киімдерді сатып алу фактілері бойынша жүгінеді. Пластикалық терезелерді орнатумен байланысты сату шарттары жиі бұзылады. Кейбір жағдайларда, сатушы тұтынушымен сөйлескісі келмеуі мүмкін. Осындай жағдайларда сотқа тікелей жолығады.
Сауатты тұтынушы-бұл бизнес субъектісіне сапалы тауар шығаруға ынталандыру және жалпы ел халқының өмір сүру деңгейін айқындайтын индикатор.
Әр қадамда біз қиындықтарға тап боламыз. Әзірге өз құқықтарын қорғауға дайын тұтынушылар аз.
Көбінесе азаматтар бөлшек саудада тауарларды сатып алу кезінде қиындықтарға тап болады, онда сатушылар қоймада қалмау үшін әртүрлі амалдарды ұсынады. Мысалы, олар сатуды немесе төмендетуді ұйымдастырады және кассаға науқан бойынша сатып алынған тауар “қайтаруға және айырбастауға жатпайды” деген белгі қояды. Кәсіпкерлердің мұндай әрекеттері заңсыз болып табылады.
Тұтынушының сапаға құқығы бар екенін есте ұстаған жөн. Мұндай норма заңда жазылған. Бұл дегеніміз, өнім қауіпсіз болуы керек, онда тауарды қайда, қашан, кім өндіргені туралы ақпарат болуы керек. Сатып алушы қайтаруға немесе ауыстыруға, залалды өтеуге құқылы. Сонымен қатар, заңнамада бұл нормалардың барлығы дүкенде немесе сатылымда сатып алынғанына немесе тіпті қандай да бір себептермен алынып тасталғанына қарамастан, кез-келген өнімге қолданылатындығы нақты көрсетілген.
Сатып алушы 14 күн ішінде тиісті сапалы тауарларды қайтара немесе айырбастай алады. Сатып алу мүмкін емес, өлшемі немесе түсі сәйкес келмейді.
Қайтару немесе айырбастауды проблемасыз жүзеге асыруға болатын негізгі шарттар: өнім пайдаланылмаған, өз функцияларын сақтайтын және айырбастауға болмайтын тауарлар тізіміне енбейді. Сондай-ақ, сізге осы сатушыдан тауарларды сатып алуды растайтын құжат, яғни тауар немесе кассалық чек қажет.
Әдетте, сапалы өнімді ұқсас тауарға айырбастау немесе оны қайтару ешқандай қиындық тудырмайды. Сатушы бұған оңай келіседі. Рас, сатып алу үшін ақша бірден қайтарылмауы мүмкін. Заң бойынша, оларды 10 күн ішінде картаға аударуға, қолма-қол ақшамен төлеуге немесе тіпті пошта арқылы жіберуге болады.
Тағы бір нәрсе, егер тауар сапасыз болып шықса. Бұл жағдайда сатушы көбінесе ақшаны қайтармау немесе тауарды алмастырмау үшін барлық айла-амалдарға барады. Егер сатып алушы тауардағы кемшілікті тапса, сатушыға келіп, одан бас тартса, онда барлық байланыс жазбаша түрде жүруі керек. Себебі сотқа жүгінген жағдайда жазбаша дәлелдемелер, яғни құжаттар қажет болады.
Көбінесе сатушы немесе дүкен қызметкері бізден талап қоюды қаламайды. Бұл жағдайда бізде пошта бар. Тапсырылғаны туралы хабарламасы бар тапсырыс хатын және салыным тізімдемесін жолдаңыз.
Сонымен қатар, компанияның екі мекенжайына да – нақты және заңды түрде хат жіберген дұрыс. Хаттың тақырыбында міндетті түрде көрсету керек, бұл дәл талап, нақты атауы мен мекенжайы кәсіпорын туралы деректерді жазуды ұмытпаңыз. Шағымда тұтынушының құқықтары бұзылғанын атап өткен жөн, өйткені сапасыз тауарлар сатылды. Жанжалдың аяқталуы үшін сатушының не істеуі керек екенін міндетті түрде жазыңыз.
Шағымда бұзылған тұтынушылық құқықтарды қалпына келтіру туралы ақпарат болуы керек: ақшаны қайтару немесе тауарды ауыстыру немесе тауардың құнын төмендету. Себебі қайтару толық немесе ішінара болуы мүмкін.
Шағымға кассалық чектің көшірмесі қоса беріледі. Түпнұсқа азаматта қалады – ол сотта қажет болуы мүмкін. 10 күн ішінде сатушы шағымға жауап беруі керек. Мұнда екі нұсқа бар: немесе ол сіздің шарттарыңызға келіседі, тауар алмасады немесе ақша төлейді; немесе бас тартылады.
Бұл жағдайда тағы екі нұсқа бар. Сіз дереу сотқа жүгіне аласыз немесе мемлекеттік ұйымдардың көмегімен өз құқығыңызды қалпына келтіруге тырысуға болады.
Барлық сатушылар адал емес. Содан кейін сотқа тікелей жол. Талап арызда оның бірінші бөлігінде қақтығыстың сюжетін, яғни талапта жазылған барлық нәрсені көрсету керек. Содан кейін сатушының атына шағым жіберілгенін көрсетіңіз, ол оған жауап бермеді немесе бас тартты.
Осы себепті сатып алушы соттан сату шартын бұзуды сұрайды (өйткені кез келген сатып алу кезінде сатушы мен сатып алушы шарттық қатынастарға түседі) және сатушыдан тауардың құнын өндіріп алады.
Айта кету керек, егер тауардың сапасына қатысты шағымдар туындаса, онда сараптама жүргізу қажет, мысалы, телефон сатып алушының кінәсінен бүлінген бе немесе ол бастапқыда сапасыз сатылған ба, жоқ па, соны анықтау керек. Заң бойынша сараптаманы жауапкер, яғни сатушы жүргізіп, төлеуі керек. Бірақ ол, көбінесе, бұл туралы естімеген сияқты. Сондықтан сараптаманы өз бетімен жасауға тура келеді және шығындар айыппұл сомасына қосылады. Сондай-ақ, талап арызға сот шығындарын өндіріп алу туралы талап және адвокаттың шығындары кіреді.